خداشناسی

جلسه اول خداشناسی

با این سوال شروع میکنم که اصلا چرا باید خدا را بشناسیم؟اهمیت خدا شناسی در چیست؟

در جواب باید گفت همانطور که میدانیم اهمیت زائدالوصف خداشناسی وآثار آن بر حیات وزندگی آدمی قابل انکار نیست،تا جایی که تمامی شواهد وقرائن تاریخی نشان میدهد ،شناسایی خداوند به عنوان مبدأ هستی همواره یکی از دغدغه های اصلی بشر بوده است ،برای نمونه بخش عمده ی منابع گوناگون دینی به توصیف مبدأهستی ( خداوند)  و رابطه ی بین خداوند ،انسان وجهان پرداخته اند .واز سوی  دیگر حضور گسترده عقاید خداشناسانه در تاریخ بشر نیز گویای بخشی ازاهمیت حیاتی خدا شناسی که همان مبدأشناسی است حکایت میکند.

علاوه بر این ها اهمیت خدا شناسی را میتوان از جهت آثار آن در زندگی فردی وجمعی انسان ها مورد توجه قرار داد.هیچ تردیدی وجود ندارد که زندگی انسان خداشناس با انسانی که خدا را نمیشناسد وملحدانه زندگی میکند واصلا خدا را باور نداردتفاوت های بسیاری وجود دارد وحتی با مقایسه کردن زندگی دو انسان خدا باور که تصورشان با یکدیگر در خدا شناسی متفاوت است با تفاوت های چشمگیری در زندگیشان مواجه میشویم.

وهمگی این ها از این رو است که اعتقاد آدمی به خداوند وبرداشتی که از اوصاف خداوند دارد در تمامی شئونات زندگی اومانند انگیزه ،اهداف،کردار،تأثیر مستقلی میگذارد وباعث میشودکه افرادنسبت به یکدیگر در زندگی وحیاتشان باهم تفاوت داشته باشند ودر موقعیت های مختلف زندگی خود رفتار های گوناگونی از خود نشان دهند .

به طور خلاصه میتوان گفت خداشناسی مفهوم خاصی به زندگی انسان میدهد وشخصیت وهویت ویژه ای برای او به ارمغان آورد که آیا فردی موفق ومورد قبول دیگران باشد یا خلاف آن فردی ناموفق که دیگران آن را قبول ندارد .

ولازم به ذکر است شناخت ومعرفت به خداوند به صورت فطری در نهاد همه ی انسان ها وجود دارد وبا آن ها عجین شده است اما این شناخت ،یک شناخت اجمالی وابتدایی است ونمیتواند به تنهایی تأمین کننده ی کمال خداشناسی باشد بلکه تنها زمینه ای برای رشد وتعالی انسان نسبت به خدای خود میشود وبه همین دلیل انسانی که از فطرت خداجویانه ی خود غفلت

نمی ورزد خود را نیازمند خداوند می بیند و همین احساس نیاز سبب می شود که انسان گرایش به شناخت گسترده وعمیق در باب خداشناسی کند.

اما دلایل عقلی هم وجود دارند که مبنی بر ضرورت خداشناسی هستند که عبارتند از:

۱- دفع ضرر،عقاب وخسارت احتمالی: بنابر عقل همه ی انسان ها ضررهای احتمالی را از خود دور میکنن و همواره پیامبرانی هم در طول تاریخ بشریت بوده اند که مارا به خدا شناسی وخدا پرستی وانجام تکالیف الهی دعوت کرده اند بنابراین هر یک از ما حتی اگر به گفته های آن ها ایمان نداشته باشیم حداقل احتمال درستی آن ها را میدهیم  پس اگر برخلاف دستورات آن ها عمل کنیم احتمال اینکه مورد عقاب وخسارت قرار بگیریم وجود داردبنابراین بنا بر حکم عقل باید این ضرر احتمالی را از خود دور کنیم وبه تحقیق وجود خداوند واوصاف الهی بپردازیم .

۲- واجب بودن شکر گذاری از کسی که به ما نعمت داده است:

قطعا همه ی ما در زندگی از نعمت های زیادی برخوردار هستیم که این نعمت ها نه از طرف خود ما هستند نه از طرف کسانی که مانند ما هستند بلکه از. طرف موجود دیگری به ما عطا شده است وبه حکم عقل سپاسگذاری از نعمت دهنده کاری لازم و واجب است وچون سپاس گذاری هر موجودی متوقف بر شناخت آن است بنا بر حکم عقل باید نعمت دهنده ی حقیقی را بشناسیم و برای شناخت آن اقدام کنیم یعنی شناخت خداوند حق تعالی.

اما در ادامه این سوال پیش می آید که شناخت خداوند چگونه است؟

درجواب باید گفت که شناخت خداوند نیز خودش دارای مراتبی است که عبارتند از:

۱- شناخت ذات خداوند ۲- شناخت موجود بودن خداوند ۳- شناخت اوصاف الهی .

اما آیا تمامی مراتب شناخت خداوند برای انسان ها ممکن است؟

درباره ی اولین مرتبه خداشناسی یعنی شناخت ذات خداوند باید گفت همانطور که میدانیم ذات خداوند نامحدود و نامتناهی  است اما سایر موجودات از جمله ما انسان ها محدود متناهی هستیم وشناخت از هرچیزی مستلزم آن است که نوعی احاطه بر آن داشته باشیم بنابراین ما نمیتوانیم ذات خداوند را بشناسیم پس اولین مرتبه ی شناخت خداوند که شناخت ذات اقدس حق تعالی است ممتنع ومحال است.

اما درباره ی دومین مرتبه ی خداشناسی یعنی شناخت موجود بودن خداوند باید گفت بر اساس این نوع شناخت انسان ها به سه دسته تقسیم میشوند،

دسته ی اول ملحدان یعنی کسانی که وجود خدا را انکار میکنند ودسته ی دوم شکاکان یعنی کسانی که در موجود بودن خداوند شک وتردید دارند ودسته ی سوم موحدان یعنی کسانی که به موجود بودن خداوند به عنوان یک مبدأ متعالی ویک موجود مقدس وبرتر اعتقاد دارند و آن را تصدیق میکنند ،بنابراین مرتبه دوم سبب جدا شدن موحدان ،شکاکان ،ملحدان میشود.

ودرباره مرتبه سوم شناخت اوصاف الهی : در واقع این مرتبه از خداسناسی مربوط به خداشناسان وموحدان است که به موجود بودن خداون اعتقاد دارند ودرصدد شناسایی اوصاف خداوند هستند که در این مرتبه از خداشناسی نیز میان موحدان اختلاف وجود دارد ومیتوان گفت که اختلاف هایی که میان ادیان مختلف ،فرق ومذاهب مختلف وجود دارد

از همین مرتبه از خداشناسی سرچشمه میگیرد ،برای مثال

اشاعره اعتقاد دارند که تمام کارها وافعال را خداوند انجام میدهد و انسان ها ازخود هیچ قدرت اختیاری ندارند یعنی قائل به جبر مطلق خداوند هستند یامعتزله که معتقد هستند خداوند انسان را خلق کرد وبعد از آن انسان ها تمام کار هایشان را قدرت اختیار خود مستقل از خداوند انجام می دهندو خداوند بعد از آفرینش وخلقت دیگر نقشی در جهان هستی ندارد و….‌.‌‌‌

به طور خلاصه باید گفت که بیشترین اختلاف عقیدتی در باب خداشناسی در مرتبه سوم یعنی شناخت اوصاف الهی موجود است.

اما جای بحث اینجاست که راه های خدایابی و خداشناسی چیست؟

در واقع هر کدام از ما راه مخصوص به خودمان را برای شناخت خداوند وخدایابی داریم وهر کدام از ما خداوند را به گونه ای میشناسیم ومیابیم،بنابراین راه های شناخت خداوند به اندازه تمام مخلوقات وجود دارد!!

 اما به طور کلی میتوان گفت شناخت خداوند یا از طریق عقل است که در آن ما با روش هایی کاملا عقلی به اصل وجود خداوند و اوصاف او میرسیم ،یا از طریق تجربه

یعنی به جای قواعد عقلی با توجه به پیرامون ومحیط اطراف خود ومشاهده دقیق وتفکر در آن ها وروابطی که بین پدیده های موجود در جهان وجود دارد به موجود بودن خداوند و اوصاف الهی مانند علم ،قدرت،حکمت وخیلی اوصاف دیگر که دراینجا نمیگنجد پی میبریم

یا از راه دل یعنی نه ازبه کار گیری از عقل نه از محیط اطراف بلکه از طریق دل به شناخت وموجود بودن خداوند پی میبریم که به فطرت انسان ها برمیگردد.

اما در یک تقسیم بندی دیگر میتوانیم راه های خداشناسی را به دو قسمت تقسیم کرد که عبارتند از :

راه های عمومی: که برای همگان در هر سطحی از دانش ومعلومات قابل استفاده است.

راه های اختصاصی:که تنها گروه خاصی میتوانند از آن استفاده کنند وبرای همگان قابل استفاده نیست وفهم آن مستلزم داشتن دانش وتحصیلات خاصی است چرا که شامل برهان واستدلال است وعموم مردم قادر به فهم آن نیستند.

 درجلسه بعد به لطف خداوند از راه های خدایابی ،ابتدا به توضیح از راه  فطرت وسپس ناظم بودن وواجب الوجود بودن خداوند می پردازیم.

گردآورنده و مدرس:نسیم خزایی

                     همراه ماباشید

درباره تیم آموزشی,فرهنگی و موفقیت تیک

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *