mutism معمولا در دوران کودکی اتفاق میافتد. کودک دارای mutism انتخابی در برخی شرایط معین مانند مدرسه صحبت نمی‌کند اما در زمان های دیگر مانند خانه یا با دوستان، صحبت می‌کند. mutism انتخابی اغلب در قبل از سن ۵ سالگی ظاهر می‌شود که معمولا برای اولین بار از زمانی که کودک به مدرسه می‌رود نظر ها را جلب می‌کند.

علائمmutism انتخابی به شرح زیر است:

– شکست مداوم هنگام صحبت در موقعیت های‌ اجتماعی‌خاص‌(که در آن انتظار خاصی برای صحبت کردن می‌رود، از جمله در مدرسه) علی‌رغم صحبت کردن در موقعیت های دیگر.

– صحبت نکردن در مدرسه، کار و روابط اجتماعی تداخل ایجاد می‌کند .

– حداقل یک ماه طول می‌کشد (به ماه اول مدرسه محدود نمی‌شود). 

– شکست در سخن گفتن به دلیل عدم آگاهی یا عدم راحتی با زبان گفتاری مورد نیاز در موقعیت اجتماعی نیست. 

– موتیسم به علت اختلال ارتباطی ایجاد نمی‌شود (به عنوان مثال، لکنت زبان) و همچنین به طور انحصاری در اختلالات نافذ رشد (PDD)، اسکیزوفرنی یا سایر اختلالات روانی رخ نمی‌دهد‌.

کودکان دارایmutism انتخابی ممکن است این علائم را نشان دهند :اختلال اضطرابی (به عنوان مثال، ترس از اجتماع)، کمرویی بیش از حد، ترس از خجالت اجتماعی، انزوای اجتماعی وگوشه گیری. 

مشخصه ها و نشانه های موتیسم انتخابی

از نظر مشاوره روانشناسی ، در موقعیت های جمعیخانواده مثل مهمانی و جشن ها که انتظار صحبت کردن از کودکان است ، ولی کودک دارای موتسیم مبهوت و ساکت می ماند . حتی اگر در بقیه موقعیتها هم صحبت کند ولی در موقعیتی که از او خواسته شود صحبت کند به علت استرس توانایی آن را ندارد که پاسخگو باشد.

صحبت نکردن او باعث به وجود آمدن مشکلات زیاد دیگر برای کودک در بقیه محیط های اجتماعی می شود و والدین در تربیت کودک موتیسم دچار نگرانی هایی می شوند.

این اختلال به علت اختلال ارتباطی ایجاد نمی شود و از طرفی به نوع خاصی از اختلال رشدی کودک وابسته نیست. این کودکان در کل از ارتباط برقرار کردن اولیه وحشت دارند و در موقعیتهای خاص که مرکز توجه باشند از جواب دادن و گفتگو اجتناب می کنند و حتی تمایل ندارند که پاسخ ها را به صورت نمایشی و غیر شفاهی بازگو کنند.

در بیشتر کودکان مشکل ترس اجتماعی یا نگرانی وجود دارد و همین نگرانی باعث از بین رفتن اعتماد به نفس و بروز مشکلات جدیدی در دوران بلوغ آنها می شود.

گنگی انتخابی نام دیگر این اختلال است. کودکان مبتلا به این نوع اختلال مایل اند به جای صحبت کردن با استفاده از روش های دیگری ارتباط برقرار کنند ، مثل: شکلک های مختلف ، حالتهای بدنی ،هل دادن ، کشیدن و پنهان شدن در کنار پدر و مادر. اغلب از یک کلمه خاص استفاده میکنند. به ندرت لبخند می زنند و حالت چهره یکسانی دارند.

نوع دیگری از این دسته اختلال در موقعیت های استرس زا عکس العملهایی از جمله تکان دادن شدید سر، کندن موی سر، گاز گرفتن لبها و فرار از دیگران را از خود نشان می دهند.

پدر و مادر این کودکان ادعا میکنند که فرزندانشان در منزل بسیار پر جنب و جوش و اجتماعی است. این کودکان عمیقا و فطرتا دوستدار ارتباط هستند ولی فرقشان این است که با ابزار خاص خود این کار را انجام می دهند

موتیسم انتخابی نوعی رفتار با اطرافیان است به این صورت که کودک با وجود داشتن توانایی ارتباط برقرار کردن و توانایی تکلم در تمام شرایط به صورت انتخابی سکوت می کنند و فقط با افراد خاص ارتباط برقرار میکنند. این نوع اختلال که در دوران کودکی بروز می کند یک اختلال عصبی است که به همزمان با اضطراب و ترس های اجتماعی در ارتباط است. این کودکان اگرچه از سلامت کامل شنوایی و گفتار برخوردار هستند ولی به صورت ناگهانی به علت اضطراب و نگرانی توانایی تکلم خود را از دست می دهند و بعضا ارتباط چشمی هم نمی توانند برقرار کنند.

چگونه تشخیص دهیم که موتیسم انتخابی است و نه اختلال دیگر؟

این کودکان حتما باید زیر نظر آسیب شناس گفتار و زبان باشند در کنار آن یک متخصص اطفال و روان درمانگرمشاوره روانشناسی هم به تسریع درمان کمک می کنند. باید درمانگر مورد نظر یک تاریخچه کامل از کودک را تنظیم کند و نکات زیر بررسی شود:

* تست های ساده روانی از کودک

*گزارش پدر و مادر در مورد عماکردهای او

*گزارش از فعالیت های مدرسه

*تست شنوایی

*مقدار صحبتهای کودک در محیطهای مختلف

چگونه به کودک دارای موتیسم انتخابی کمک کنیم؟

از نظر مشاوره تربیت کودک برای کمک به این کودکان چندین راه وجود دارد تا آنها بتوانند ارتباط سالم و صحیح را با اطرافیان خود برقرار کنند.

به طور مثال فیلم های خود کودک که در حال انجام صحیح ارتباط در خانه است را به او نشان دهید تا بتواند از رفتار خود تقلید کند.

روش دیگر این است که کودک و فرد دیگر با تن صدای آرام مشغول صحبت با هم باشند و در لا به لای صحبتشان نفر سوم وارد شده و معرفی می شود.

روش دیگر ، به کار بردن فعالیتهای نقش بازی کردن برای افزایش اعتماد به نفس کودک در حین صحبت در موقعیتهای خاص و مختلف است.

نحوه غلبه بر موتیسم (لالی) انتخابی

موتیسم یا لالی انتخابی یک اختلال نسبتاً نادر در کودکان است که تحت شرایط ویژه باعث عدم توانایی تکلم (مانند کلاس درس) علیرغم صحبت کردن در موقعیت های دیگر می شود. بر طبق برآوردهای انجام شده، ۷/۰ – ۱/۰ درصد افراد به این بیماری مبتلا هستند اما بدلیل شناخت اندک این بیماری توسط عموم افراد این برآورد کمتر از واقع گزارش شده است. علائم بیماری بین ۴-۲ سالگی و یا ۷-۲ سالگی شروع می شوند. این مقاله نکاتی چند در مورد نحوه غلبه بر موتیسم انتخابی و بحداقل رساندن اثرات زیانبخش آن بر روی عملکرد اجتماعی افراد، ارائه می دهد

۱- ملاکهای ابتلا به بیماری موتیسم .. این ملاکها عبارتند از:

عدم توانای تکلم منسجم در موقعیت های اجتماعی ویژه (مانند مدرسه) که انتظار صحبت کردن وجود دارد.

توانائی تکلم و تعامل نرمال در شرایط دیگر.

عدم توانائی تکلم تحت شرایط ویژه که یک تأثیر منفی بر روی عملکردهای تحصیلی و اجتماعی دارد.

علائمی که بیشتر از یک ماه بطول می انجامند و باعث محروم شدن کودک در طی ماه اول مدرسه می شوند (تطابق با محیط جدید زمانبر است).

علائم بیماری در فردی که می تواند تحت شرایط مشخص به زبان بیگانه تکلم کند، غیر قابل توجیه است (بطور مثال دختری که می تواند به زبان دیگر سلیس صحبت کند اما در جائیکه با زبان مادری تکلم می کنند آرام است، موتیسم انتخابی ندارد).

علائم بیماری نمی توانند توسط ناتوانی های دیگر مانند اوتیسم، سندروم اسپرگر، اسکیزوفرنیا یا اختلالات روانی عمومی توجیه شوند.

عدم توانائی تکلم به دلخواه خود فرد نیست، بلکه این عدم توانائی یک اضطراب شدید است که مانع از تکلم فرد می شود.

۲- میزان تأثیر موتیسم انتخابی را بر روی عملکردهای انتخابی روزانه را تشخیص دهید. برای غلبه بر موتیسم انتخابی باید در مرحله اول نحوه تأثیرگذاری آن را بر روی خود تشخیص دهید. شرایط ویژه ای را که در آن قادر به تکلم نیستید، پیدا کنید. بطور مثال یک کودک راحت با همسالان خود صحبت کند اما قادر به تکلم با افراد بزرگسال نباشد. ممکن است یک کودک دیگر در خانه کاملاً بطور نرمال صحبت و رفتار کند اما در مدرسه کاملاً ساکت باشد. با شناسائی موقعیت های ویژه ای که در آن موتیسم انتخابی نمایان می شود، می توانید برای غلبه بر این اختلال تحت آن شرایط، تلاشهای خود را مدیریت کنید.

۳- اگر می توانید از دیگران کمک بگیرید، برای غلبه تدریجی بر موتیسم انتخابی «تکنیک حذف محرک» را امتحان کنید. این تکنیک عبارت است از تعامل با فردی که شما می توانید با او در یک محیط کنترل شده به راحتی ارتباط برقرار کنید. با راحت ترین فردی که می توانید با او صحبت کنید شروع کرده و بتدریج به سمت فردی پیش بروید که صحبت کردن با او برای شما از همهم دشوار تر است. هدف از این تکنیک حذف اضطراب ناشی از تعامل با افرادی است که احساس می کنید با آنها معذب هستید و این فرایند در طی ارتباط فرد محرک با فرد دیگری که با او خیلی راحت هستید، رخ می دهد.

۴- اگر تکنیک فوق بطور کامل عمل نکرد و یا بسهولت قابل اجرا نبود، برای غلبه بر تکنیک موتیسم انتخابی «تکنیک حساسیت زدائی سیستماتیک» را امتحان کنید: اول خودتان را در موقعیتی تصور کنید که نمی توانید در آن صحبت کنید، سپس تصور کنید که در حال تکلم هستید، و بعد از آن سعی کنید که با افراد تعامل غیر مستقیم برقرار کنید مثلاً از طریق نامه، ایمیل، چت آنلاین و …. سپس به سمت تعاملات بیشتر پیش بروید مانند تعامل از طریق تلفن، تعامل از دور (با فاصله) و در نهایت تعامل های مستقیم تر. این متد برای درمان بسیاری از اختلالات اضطرابی مانند ترس بیما گونه (فوبیا) نیز بسیار موثر است. هدف از این متد غلبه بر اضطراب ناشی از عدم توانائی تکلم بوسیله قرار گرفتن تدریجی در معرض سطوح افزاینده محرکهای تحریک کننده اضطراب و در نهایت حساسیت زدایی کافی برای غلبه بر یک موقعیت واقعی می باشد.

۵- در صورت لزوم انواع مختلف ارتباط را تمرین کنید، نسبت به توجهات راحت باشید، دست تان را بالا بگیرید، دست تان را تکان دهید، به جای خاصی اشاره کنید، بنویسید، ارتباط چشمی برقرار کنید و ….

در ابتدا کم صحبت کنید و بتدریج میزان تکلم و آرامش را افزایش دهید. بدلیل اضطراب شدید، دریافت کمک و تشویق از جانب سایر افراد تا حد ممکن، مهم و ضروری است.

صدایتان را ضبط کنید و برای افزایش آرامش، چندین بار به آن گوش دهید به این تکنیک «شکل دهی» می گویند. نجوا کردن در یک مکان عمومی مانند اداره یا کلاس با یک دوست، پدر یا مادر و یا معلم را امتحان کنید و بتدریج بلندی صدای خود را افزایش دهید.

۶- «مدیریت احتمال» را مورد استفاده قرار دهید. به موجب این مدیریت شما بخاطر تکلم تحت شرایط محرک اضطراب، یک پاداش ساده دریافت می کنید.

۷- برای کمک به غلبه بر اضطراب بر وی مثبت اندیشی تمرکز کنید. بجای تفکر به اینکه «من نمی توانم صحبت کنم» به این فکر کنید که «من تلاش می کنم که صحبت کنم و ان را عملی سازم».

۸- درک کنید که اضطراب (حالت عصبی یا حتی تکان خوردن) در موقعیت های ویژه، مشترک (معمولی) است، از اینرو باید با گروههای کوچکتر شروع کنید. ممکن است فرد از حضور در کلاسهای مکالمه عمومی برای یادگیری سخنرانی و حتی برای اجراهای کوچکتر مانند مصاحبه های شغلی، بهره مند شود. بازیگران و گویندگان هم در ابتدا در هنگام صحبت کردن و یا خواندن آواز برای تعداد زیادی از تماشاگران دچار استرس می شده اند. با وجود این حتی گاهی هنرمندان خیلی مجرّب هم برای کنترل استرس و حفظ آرامش بر روی سن (استیج) دارو مصرف می کنند. بمرور زمان فرد آرامش طبیعی خود را بدست می آورد و کمتر دچار استرس می شود. فردی که در رأس میز نشسته اس و یا بر روی سن می رود ممکن است برای بروز حمایت و دریافت لبخند و یا حتی سر تکان دادن و قدردانی به جمعیت نگاه کند. در موقعیت های اجتماعی جدید و همچنین در اجراهای بزرگتر و پر ازدحام، استرس قابل ملاحظه ای وجود دارد.

۹- برای موتیسم انتخابی حاد، تکنیک های فوق ممکن است نتوانند بحدّ کافی به این توانایی غلبه کنند. در اینصورت باید به یک متخصص مراجعه کنید و ممکن است برای مبارزه با این بیماری نیاز به مصرف دارو داشته باشید. داروهایی که به کاهش اضطراب کمک می کنند و تکلم و تعامل را امکانپذیر می سازند، عبارتند زا فلوکسیتین و دیگر مهار کننده های انتخابی باز جذب سروتونین (SSRLs). مصرف دارو می تواند با تمرین مکرر تکنیک های فوق و تکنیک های کاهش اضطراب برای غلبه بر موتیسم انتخابی، ترکیب شود.

برخی از مشخصه های بارز کودکان مبتلا به اختلال گنگی انتخابی:

 خجالتی بودن افراطی، انزوای اجتماعی، ترس از شرمساری، وابستگی شدید به یکی از والدین، صفات تکانشی، منفی گرایی، خیال پردازی، بدقلقی، اضطراب و نگرانی، پرخاشگری، ژست های خودکشی، فریاد زدن، مات و مبهوت نگریستن، کم خوردن و ناراحتی مزاج، یبوست، پوشاندن چشم ها مقابل نور و…

دلایل بروز اختلال گنگی انتخابی:

 روان پزشکان اعتقاد دارند یکی از دلایل اصلی بروز این اختلال، ایجاد نقص در کارکرد ناحیه ای از مغز به نام « آمیگدالا» است که مسؤول هماهنگ ساختن رفتارهای انسان و عکس العمل های او با موقعیت های ترسناک می باشد و وظیفه ی اصلی آن، بروز واکنش های محافظتی ست. بر این اساس، کم شدن آستانه ی تحریک « آمیگدالا» موجب افزایش فعالیت آن در کودکان مبتلا به این اختلال می شود؛ در نتیجه این کودکان، به صورت غیرواقعی احساس خطر بیش تری می کنند و برای جبران و پرهیز از احساس خطر، به سکوت انتخابی می پردازند. برخی دیگر از دلایل بروز این اختلال، عبارتند از :

*اختلال های روان شناختی پدر و مادر و پویایی های نابه هنجار خانوادگی

*موقعیت های گوشه گیرانه ی خانوادگی و ترک بستگان

*وجود یک والد خجالتی یا سرد و بدون ارتباط

*خانواده های از هم گسسته و جدایی پدر و مادر

*وابستگی شدید و آشکار به مادر و اضطراب مادری

*افسردگی و وابستگی شدید درون خانواده

*مهاجرت و تغییر فرهنگ از یک کشور به کشوری دیگر که موجب عدم تطبیق ساخت قبلی فرهنگی با مدلی جدید می گردد.

*طرد کردن کودک و ترحم نسبت به او یا توجه افراطی به فرزند دیگر

*سوء استفاده از کودک

*عدم اعتماد به نفس در کودک

*ترس از تنبیه و سرزنش

*دوزبانه بودن خانواده در سنین ۲ تا ۴ سالگی یا دوره ی زبان آموزی

برخی از روش های درمان اختلال گنگی انتخابی:

 اختلال گنگی انتخابی، معمولاً پیش از سن ۱۰ سالگی برطرف می گردد اما درمان سریع و به موقع آن می تواند مؤثرتر باشد و بهبودی را تسریع بخشد زیرا هرچه از شروع این اختلال بگذرد، ثبات و استحکام آن بیش تر می شود و گاهی اصرار والدین بر توجه و حرف زدن کودک، موجب شده کودک به منظور دریافت توجه پدر و مادر، از این سکوت استفاده نماید. هم چنین مشکل اساسی، به هنگام ورود کودک به مدرسه در ارتباط با معلمان و هم کلاسی ها رخ می دهد. بنابراین توصیه می شود پدر و مادر به کمک روان شناس، به درمان به موقع این اختلال کمک نمایند. در زیر، به تعدادی از روش های درمانی این اختلال می پردازیم:

خانواده درمانی

 اولین و بهترین روش درمانی، « خانواده درمانی» می باشد. رفع نگرانی های خانواده، اصلاح روابط پدر و مادر، تغییر در مدل های تربیتی خانواده و نیز آموزش پدر و مادر، از ارکان مهم محسوب می گردد. در بیان این اختلال، ذکر شده که این کودکان، بخشی از اضطراب و نگرانی را از پدر و مادر و خانواده ی خود دریافت می نمایند، هم چنین بیش تر این کودکان با کمبود اعتماد به نفس و یا توجه افراطی پدر یا مادر رو به رو هستند. بنابراین توصیه می شود پدر و مادر در مرحله ی اول، تمامی فشارهایی که برای صحبت کردن به کودک وارد می سازند را به طور کامل کنار بگذارند زیرا خود این رفتار، موجب دوام و تثبیت اختلال می شود. تکرار و اصرار زیاد بر حرف زدن کودک، موجب می شود او به اصرارهای شما در سخن گفتن، عادت نماید.

والدین این کودکان باید به زبان کودکانه و ساده و به طور طبیعی و عادی، به کودک خود تفهیم کنند که دشواری او را در برخی از موقعیت های خاص درک نموده و به همین دلیل، تلاش می کنند به کمک هم، وضعیت آسان تر و راحت تری را برای او به وجود آورند. هم چنین باید پدر و مادر و سایر اعضای خانواده، به منظور کاهش نگرانی و استرس، با عشق ورزی، محبت در روابط، عدم مجادله، عدم مقایسه ی کودک و حذف تنبیه جهت کشف کانون های اضطراب در خانه رفتار نمایند. در عین حال، باید با واگذاری کارها به کودک، موفقیت او را به رخ کشیده و در جهت افزایش موفقیت ها و در نهایت، افزایش اعتماد به نفس در کودک گام بردارند. در « خانواده درمانی» علاوه بر رعایت نکات گفته شده، می توان به اصلاح مدل گفت و گو و ایجاد فرهنگ تفاهم، اصلاح کلام و نیز تنش زدایی پرداخت.

چند توصیه به پدر و مادران دارای کودکان مبتلا به اختلال گنگی انتخابی (موتیسم):

 *هرگز از کودک خود نپرسید آیا در یک وضعیت معین صحبت می کند یا خیر؟

*هیچ گاه به اصرار، از کودک تان نخواهید که صحبت کند.

*اگر کودک دیگری دارید که در کلام موفق است، به هیچ عنوان او را با کودک مبتلا به «موتیسم» مقایسه نکنید.

*هنگامی که کودک شما سعی می کند ارتباط برقرار کند، با حوصله و صبوری به او گوش دهید.

*بیاموزید افکار منفی و یا افکار مربوط به ترس را از کودک خود دور سازید.

*هیچ گاه جملات کودک را کامل یا قطع نکنید.

*کودک را ترغیب به وابستگی بیش از حد ننمایید.

*مانع سرزنش کودک به وسیله ی نزدیکان و آشنایان شوید.

*از تهدید، اجبار و تنبیه پرهیز کنید.

*هرگز به کودک نگویید:« تو را می گذارم و می روم»

بازی درمانی

 بازی، فعالیتی ست که کودکان بدون اضطراب و با آرامش کامل و علاقه ی فراوان به آن می پردازند؛ بنابراین می توان ضمن انجام بازی های شعرخوانی و تکرار جملات مختلف، از بازی نقش های اجتماعی استفاده کرد. کودک به همراه چند کودک دیگر یا افراد مورد علاقه اش، نقش های اجتماعی مانند معلم، دکتر، بازیگر سینما و … را انجام می دهد تا تکرار این نقش ها، تمرینی برای تعمیم آن ها به موقعیت های طبیعی باشد.

در روش دیگر می توانیم از یک فرد بزرگسال بخواهیم سؤالی را از یک کودک بپرسد و کودک پاسخ دهد و سپس آن را ضبط نموده و از کودک مبتلا به « موتیسم» می خواهیم روزی دو بار، سؤالات و پاسخ ها را گوش داده یا نمایش آن را ببیند. پس از چند روز، از کودک می خواهیم به سؤالاتی مشابه آن چه گوش داده، پاسخ دهد و سعی می کنیم سؤالات متفاوت تری و نزدیک به آن چه در موقعیت واقعی اتفاق می افتد، از او بپرسیم. این، تمرینی برای آمادگی در شرایط طبیعی و نیز افزایش اعتماد بر توانایی پاسخ دهی در کودک می باشد.

برخی از فعالیت هایی که موجب تسهیل درمان می شود، عبارتند از:

 *خواندن داستان های مورد علاقه ی کودک و بازگویی آن ها به وسیله ی کودک حتی برای دوستانش

*استفاده از شعرهای کودکان و همراهی کودک با سی دی یا نوار

*نقاشی و رنگ آمیزی کتاب هایی که موضوعات اجتماعی دارند و سؤال از نقاشی و داستان آن

*شرکت در کلاس های ورزشی، نمایش های عروسکی، موسیقی و فعالیت های گروهی

*استفاده از تلفن و ضبط صوت جهت مکالمه با دوستان و یا ضبط صدای خود.

گردآورنده روانشناس و مشاور تحصیلی زهرا پندار

درباره تیم آموزشی,فرهنگی و موفقیت تیک

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *